از ۳۰ تیر ۳۱ تا ۲۸ مرداد ۳۲ (۶)_ علیرضا یعقوبی

 از ۳۰ تیر ۳۱ تا ۲۸ مرداد ۳۲ (۶)

آیزنهاور در جلسه شورای امنیت ملی آمریکا با تأکید بر خطرناک بودن اوضاع ایران و با طرح این قضیه که «کمونیستها پشت مصدق مخفی شده اند» از برادران دالس خواست برای اجرایی کردن طرح «اینتلیجنت سرویس» دست به کار شوند. مهمترین موضوع و پیام به عوامل ایرانی کودتا این بود که هر چه بیشتر روی کاشانی کار نموده و او را از مصدق دور و دورتر سازند.

اشرف پهلوی در تبعید در رأس تحرکات و تحریکات علیه مصدق قرار داشت. او بلافاصله بعد از انتخاب آیزنهاور خود را به آمریکا رساند. نخستین اقدام او استخدام شوارتسکف مستشار سابق ژاندارمری ایران بود.

طرح کودتا در دستور کار قرار گرفت. هیئتی از کارشناسان نظامی – امنیتی انگلیس وارد گفتگو با همتایان آمریکایی خود شدند. آمریکائی ها بعلت حضور در اداره مستشاری ارتش ایران از اطلاعات ذیقیمت، گسترده و بکری برخوردار بودند.

«اتاق ایران» در طبقه سوم پنتاگون تا پاسی از شب، روی طرح کودتا به ریاست ژنرال بیدل اسمیت معاون وزیر خارجه و رئیس بعدی سیا، دکتر ماتیوز، رابرت ریچاردسون و باب مورفی مشاوران سیا، کار می کرد. برادران دالس هم گاهی اوقات در جلسات این هیئت شرکت می کردند. بزودی این هیئت، نوه رئیس جمهور سابق آمریکا، کرومیت روزولت را که برای عمل جراحی روی تخت بیمارستان بستری بود، مأمور اجرای طرح کودتا نمود. او قبلا یکبار بنا به دعوت سفیر سابق آمریکا در تهران، دکتر گریدی، تحت عنوان «جهانگرد» به ایران سفر کرده بود.

پیدا کردن مسئول ایرانی کودتا، در دستور کار هیئت انگلیسی و آمریکایی قرار گرفت. کسی که می بایست بعد از تحقق کودتا، پست نخست وزیری را جهت ایجاد تغییرات مطلوب آمریکا و انگلیس، اشغال کند. ترس از کمونیسم بهانه نقض حاکمیت ملی ایران و دخالت در امور داخلی آن شده بود. روزولت به هیئت مشترک آمریکایی و انگلیسی اختیار داد که مأمور ایرانی اجرای کودتا را از میان لیستی که از افراد ایرانی رده بالای مخالف مصدق ارائه شده بود، انتخاب کند.

در آخرین ماه اسفند سال ۳۱ حادثه ای رخ داد که ذکر آن بلحاظ اهمیت خالی از لطف نیست. شاه شکت خورده از مصدق با پیشنهاد او مبنی بر ترک ایران با شرط حفظ سلطنتش به نیابت همسرش «ثریا» روبرو شد. قرار شد که او برای پاره ای از معالجات پزشکی راهی اروپا شود. خبر به اشرف رسید و او برادرش را از عاقبت کار بر حذر داشت. آخوند درباری سید محمد بهبهانی، مأمور شد که به قم رفته و مراجع تقلید را از خطر کمونیستها در صورت خروج شاه، آگاه سازد. کاشانی هم در جریان قرار گرفت. دغدغه همه اسلام پناهان، خطر کمونیسم و تغییر رژیم سلطنتی که پشتیبان روحانیت شیعه قلمداد می شد، بود.

نهم اسفند، مصدق با پاسپورت شاه و همراهانش وارد کاخ شد. عوامل دربار و نظامیان … در بیرون کاخ تجمع کرده بودند. اراذل و اوباش جمع آوری شده به این جمع افزوده شدند. شعار «یا مرگ یا شاه» شنیده می شد. گویا عوامل کودتا در پی اجرای آن در همان روز بودند. شعار «مرده باد مصدق» تیمساران بازنشسته از جمله گیلانشاه، نورالدین امامی (برادر جمال امامی لیدر فراکسیون دربار در مجلس شانزدهم) که لباس یک گروهبان به او پوشانده شده بود و تنی چند دیگر از جمله سروانی بنام «عزیزالله رحیمی» (۱) که خود جمعی از اراذل و اوباش را همراه آورده بود، در فضا می پیچید. در همین اوان آخوند بهبهانی با نامه ای از کاشانی خطاب به شاه که از او می خواست از سفر سر باز زند، وارد صحنه شد. تیم اصلی ایرانی کودتاچی گرد هم آمده و از شاه اعلام حمایت کرده بودند. مصدق توسط کارکنان کاخ از درپشتی به خارج از کاخ هدایت شد. خبر «مرغ از قفس پرید» بزودی بین کودتاچیان پیچید و آنها ناکام از تحقق طرح شومشان مجبور به ترک محل مأموریت آن روز خود شدند. صبح همان روز گویا هندرسون با دعوت علاء وزیر دربار با شاه ملاقات کرده بود. هرگونه بود این طرح کودتاگونه در ۹ اسفند ۳۱ ناموفق باقی ماند.

فردای آن روز مردم به خیابانها ریختند، بازار بسته شد. مصدق طی ملاقاتی با هندرسون او را متهم به دخالت در امور داخلی ایران نمود. این اخطاری جدی به او بود. تعطیل سه روزه بازار و تظاهرات مردم، عوامل کودتا را به حاشیه راند. مصدق خواهان برکناری حسین علاء از پست وزارت دربار شد. این خواسته محقق شد. این در جواب تمامی دنائت ها، پستی ها و توطئه های او علیه مصدق همچون به میدان آوردن قوام و همراهی با هندرسون سفیر آمریکا در ایران بود. ۲۶ نماینده طرفدار مصدق در مجلس متحصن شدند. شاه بازهم مجبور به دادن امتیاز شد. او اعلام نمود که «اداره کلیه امور کشوری و لشگری از حقوق هیئت وزیران» است. این برای چندمین بار نشان داد که هرگاه جنبش، عزم و اراده به مقاومت و ایستادگی و پیشروی نمود، دشمن زبون مجبور به عقب نشینی شد.

سال پر حادثه ۳۱ در شرف اتمام بود. پیروزی هایی در عرصه داخلی و بین المللی نصیب مردم ایران شد که تا آن زمان قرین به سابقه نبود. افکار عمومی جهان به حقانیت ملت ایران در مجامع بین المللی گواهی داده بود. استعمار پیر ضربات خردکننده ای از جانب مردم و دولت ایران دریافت داشته بود. حس استقلال طلبی و خودباوری در مردم ایران چنان بارور و شکوفا شده بود که توانسته بود، اوضاع اقتصادی کشور را علیرغم تمامی محرومیت ها و محاصره اقتصادی، نوید بخش جلوه دهد.

با وجود محاصره اقتصادی و خالی شدن صندوق ارزی کشور، آمار گویای این واقعیت بود که شاخص رشد هزینه زندگی در سال ۳۰ نسبت به سال قبل تنها ۸٪ بوده است. در سال ۳۱ با آنهمه حوادث این شاخص بیش از ۷٪ را نشان نمی داد در حالیکه در سالهای پس از سقوط دیکتاتوری رضا شاه گاه تورم در یک سال به بیش از ۵۰٪ افزایش داشت.

تراز بازرگانی هم گویای رشد صادرات علیرغم تحریم صدور نفت ایران بود. در سال ۱۳۲۹ ایران با ۶/۲۴ میلیارد ریال واردات فقط ۳/۴۹ میلیارد ریال با کسری موازنه ۴۸/۵٪ برخوردار بود. در سال ۳۱، کشور در مقابل ۵/۰۴ میلیارد ریال واردات دارای ۵/۷۵ میلیارد ریال صادرات شده بود. این نخستین بار در تاریخ ۲۲ سال گذشته ایران بود که توازن بنفع صادرات بهم خوده بود و پس از آن نیز تا به امروز هرگز تکرار نشده است. ناگفته نماند که بعلت بافت بورژوا- ملاک در جامعه و در گیری مداوم دولت با دشمن خارجی، تغییر بافت اقتصادی برای دولت مقدور و میسر نبود بهمین دلیل تقسیم عادلانه ثروت ممکن نبود اما در سایه وجود دولتی مقتدر و ملی که منافع ملی ایران را تعقیب می کرد و همچنین همدلی و اتحاد آحاد مردم، همه شاخص ها گویای یک اقتصاد سالم و پویا و رو به رشد بود.

دولت با اتخاذ سیاستی اصولی و بها دادن به رشد تولید در کارخانه های کوچک که از مواد خام داخلی استفاده می کردند، مبانی لازم برای رشد تولید را فراهم آورده بود. بطور نمونه رشد بیسابقه تولیدات کارخانه های پشم بافی که بازار آن در گذشته بطور دربست در اختیار انگلیس بود. همه چیز گویای عزم و اراده ملی در راستای قطع وابستگی به بیگانه و استعمار بود. دولت هم با برنامه ریزی متمرکز در شرایط تحریم مطلق سعی داشت زمینه بروز استعدادها را در راستای تأمین استقلال و اتکا به منابع داخلی فراهم آورد. سخن در این باره فراوان است.

پاورقی:

۱- عزیزالله رحیمی بعد از قیام سال ۵۷، فرماندهی دژبان مرکز، پادگان جمشیدیه را بعهده داشت و با اقدامات خود عملا دولت را از اعمال حاکمیتش سلب نموده بود.

 

 

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s