از ۳۰ تیر ۳۱ تا ۲۸ مرداد ۳۲ (۵)_ علیرضا یعقوبی

 از ۳۰ تیر ۳۱ تا ۲۸ مرداد ۳۲ (۵)

با اعلام نظر دولت ایران مبنی بر قطع کامل روابط دیپلماتیک با انگلستان، دربار کوشید با آبستراکسیون (۱) نمایندگان وابسته به خود در مجلس، از برگزاری جلسه ای که مصدق می خواست تصمیم دولت مبنی بر قطع رابطه کامل با انگلستان را اعلام دارد، جلوگیری کند. مصدق بی اعتنا به این کارشکنی، تصمیم دولت را از طریق رادیو به گوش مردم رساند.

روز ۲۴ مهر ۳۲ سفارت انگلیس در ایران تعطیل و کارکنانش با مهلتی یک روزه از ایران اخراج شدند. ایران نیز دیپلماتهای خود را از لندن فراخواند. میدلتون بلافاصله وظائف سطح بالای سفارت را به دفتر کار هندرسون سفیر آمریکا در تهران منتقل نمود. بخشی از امور مربوط به جاسوسی و ارتباط با عناصر سطح پائین تر نیز به سفارت عراق انتقال یافت که سفیرش بهاء الدین نوری از نوکران مارکدار انگلیس در بین النهرین در زمان حضور استعمار آن کشور بود.

دکتر مصدق کوشید تا با اثرات تبلیغات مسموم انگلیسی ها در جهان مقابله کند لذا شیوه دیپلماسی پویا را در دستور کار خود قرار داد. او با سپردن سکان وزارت امورخارجه به دیپلمات جوانی ـ حسین نواب – تلاش نمود تا پویایی و تحرک را وارد کار دیپلماتیک کند. نواب در هلند تلاش زیادی برای پیروزی ایران در دیوان لاهه بخرج داده بود. سفیران درباری به تهران فراخوانده شدند و بجای آنها افراد استخواندار و دیپلماتهای ورزیده بعنوان سفیر دولت ایران به محل مأموریت اعزام شدند. خانه تکانی گسترده در وزارت خارجه یکی از اقدامات مؤثر دکتر مصدق در راستای دفاع از منافع ملی ایران بود.

پس از قطع رابطه با انگلیس و خانه تکانی در وزارت خارجه، مصدق یکی دیگر از کانونهای توطئه را هدف قرار داد. مجلس سنا، مرکز ماسونها و درباریان و عناصر وابسته به انگلیس بود. مصدق با همراهی نمایندگان جبهه ملی در مجلس طرحی را به مجلس ارائه کرد که بر اساس آن دوره نمایندگی مجلس سنا از شش سال به دو سال ـ همچون دوره مجلس شورایملی- محدود می شد، کاشانی با این طرح مخالفت نمود. اینجا بود که خودنمایی از منافع ملی در نزد او پیشی گرفت. این اختلاف عقیده باعث شد که تشتت در صفوف جبهه ملی کاملا آشکار شود و این چیزی نبود که از چشم دشمنان بدور مانده باشد. با مخالفت علنی کاشانی با دکتر مصدق، مظفر بقائی و علی زهری تنها نماینده هم حزبی او در مجلس، بمناسبت طرح «قانون انتخابات» به دولت حمله کردند. دکتر مصدق ایستادگی کرد. نطق او در رادیو و افشاگری او مبنی بر همدستی مخالفین داخلی با دشمنان خارجی، مردم را دوباره بنفع او به صحنه کشاند. دولت از مجلس درخواست رأی اعتماد کرد و این نیز محقق گشت.

فردای روزی که دولت از مجلس رأی اعتماد گرفت، مصدق فورا درخواست اختیارات ویژه شش ماه دیگر کرد. مصدق با علم بر اینکه کاشانی با این تقاضا مخالفت خواهد کرد، اقدام به این درخواست نمود تا برای همگان باردیگر ثابت شود که منافع عالیه جنبش نمی تواند وجه المصالحه با هیچ فرد و جریانی قرار گیرد.

با بالا گرفتن اختلاف مصدق و کاشانی، حسین مکی که از سفر آمریکا برگشته بود، سهم خود را از جنبش طلب می کرد لذا از نمایندگی مجلس استعفاء داد و به صف کسانی پیوست که علیه منافع ملت ایران و علیه مصدق به توطئه و همکاری با توطئه گران مشغول بودند.

کاشانی در مقام ریاست مجلس طی نامه ای به نمایندگان از آنها خواست که «لایحه اختیارات ویژه» را رد کنند. مردم به حمایت از مصدق وارد صحنه شدند. «مجلس آنجاست که مردم حضور داشته باشند»، بازار تعطیل شد. فریاد «یا مرگ یا مصدق» گوش فلک را کر می کرد لذا رساتر از آنی بود که از مقابل منزل کاشانی به گوش او نرسد. مصدق طی نامه ای به مجلس تهدید کرد که در صورت عدم تصویب «لایحه اختیارات ویژه» استعفاء خواهد کرد و مسئولیت را به مجلس واگذار خواهد کرد. کسی را یارای ایستادگی در برابر خواست و اراده مردم نبود. مجلس تسلیم شد. با ۵۹ رأی موافق در برابر ۱۸ رأی مخالف، لایحه تصویب شد. مکی استعفایش را پس گرفت و کاشانی شتابزده به دیدار مصدق شتافت علیرغم اینکه کینه ای عمیق از مصدق در دل داشت.

در این ایام رقابت انتخاباتی در آمریکا در اوج خود قرار داشت. نتیجه این انتخابات می توانست طرح انتلیجنت سرویس برای کودتا علیه مصدق را روی پا و به حرکت در آورد. انتخاب آیزنهاور بعد از روی کارآمدن چرچیل در انگلیس دومین خبر بد برای مصدق بود. جنگ سالاران دوباره هدایت سیاست را در دو کشور آمریکا و انگلیس بعد از پایان جنگ دوم جهانی در دست گرفته بودند. اگر اتحاد اول این دو قدرت نخست دنیای سرمایه داری دستاوردی مطلوب برای تمامی جهان داشت اما اتحاد دوباره آنها در شرایط جدید تنها در خدمت اهداف استعماری قرار داشت. هدف از این اتحاد ایجاد امنیت برای دنیای بحران زده سرمایه داری بود که بیشک مصدق در ایجاد آن نقش اساسی ایفا می کرد. موجی را که او ایجاد کرده بود، منافع شرکتهای غول نفتی را در کل منطقه نفت خیز به خطر انداخته بود. تقسیم کار در کابینه آیزنهاور صورت گرفته بود. برادران دالس سیستم حکومتی این ژنرال بازنشسته فراماسون را اداره می کردند. جان فاستر دالس در مقام وزیر امور خارجه و آلن دالس در رأس «سیا». این دو برادر از مشاوران و مدیران برجسته شرکتهای نفتی آمریکا نیز بودند.

جان فاستر دالس بمحض ورود به وزارت خارجه، توافقات بعمل آمده بین شرکتهای نفتی آمریکا با دولت ایران را که با تلاش و کوشش سفیر ایران در واشنگتن، اللهیار صالح بدست آمده بود را به کناری نهاد. او در دیداری با آنتونی ایدن وزیر خارجه انگلیس و همتای فرانسوی خود در پاریس موضوع ایران را روی میز مذاکرات گذاشت. هر چند پیشنهادات حریصانه او از سوی انگلیس رد شد اما همین قضیه به چرچیل مکار فهماند که می تواند با تکیه بر همین طمع دولت جدید آمریکا، خط خود درباره ایران را با همکاری آمریکا به پیش ببرد.

هندرسون با آخرین اطلاعات از ایران راهی واشنگتن شد تا ضمن ارائه گزارش سیر تحولات داخلی ایران، از دولت جدید کسب صلاحدید کند. او این پیام را با خود به کاخ سفید برده بود که با توجه به اوضاع و فضای بسته شده سیاسی در ایران راه بر هرگونه سازشی بسته شده است. او زمانی به ایران برگشت که مأموریت داشت زمینه های لازم برای انجام کودتا علیه مصدق را فراهم آورد.

در تهران هم شاه و هم دولت مصدق، با توجه به تغییر و تحولات بوقوع پیوسته در هیئت حاکمه آمریکا، تغییر موضع هندرسون برایشان قابل فهم بود. شاه به زاهدی و دیگران، این خطوط را منتقل می کرد. مصدق با طرح موقعیت ژئوپلتیک ایران، نزدیکی آن با اتحاد جماهیر شوروی را مطرح ساخت.

آخرین تحول در سال ۳۱، ارائه پیشنهاد مشترک آمریکا و انگلیس از سوی هندرسون به مصدق بود. او همچنین طی ملاقاتی با کاشانی از او خواست که مصدق را به قبول پیشنهاد تشویق کند. آمریکا و انگلیس می دانستند که ارائه هر طرحی که «منافع ملی ایران» را مورد تأکید قرار نداده و آن را دچار خدشه نماید، فی الفور توسط مصدق رد خواهد شد، اما آنها با ارائه چنین پیشنهاداتی بدنبال فزصت برای زمینه سازی اقدامات آتی خود بودند. فعالیتهای اطلاعاتی و تبلیغاتی برای اجرای طرح کودتا علیه دکتر مصدق شروع شده بود.

پاورقی:

۱- آبستراکسیون اقدامی است که برای از رسمیت انداختن جلسه مجلس بکار می رود. برای تشکیل جلسه رسمی مجلس، حضور اکثریت نمایندگان در جلسه الزامی است.

 

 

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s